Opis
Risiera di San Sabba to dawna łuszczarnia ryżu na przedmieściach Triestu, którą naziści w 1943 roku zamienili w obóz. Był to jedyny obóz we Włoszech wyposażony w piec krematoryjny; dziś jest pomnikiem narodowym i muzeum miejskim, miejscem pamięci.
Kompleks zbudowano w 1898 roku do obróbki ryżu. Po 8 września 1943 roku stał się obozem dla pojmanych włoskich żołnierzy, a od końca października „policyjnym obozem przejściowym” w Strefie Operacyjnej Wybrzeże Adriatyckie, kontrolowanej bezpośrednio przez III Rzeszę.
Więziono, torturowano i zabijano tu włoskich, słoweńskich i chorwackich partyzantów i przeciwników politycznych, a także cywilów schwytanych w obławach: od dwóch do pięciu tysięcy ofiar, według wciąż dyskutowanych szacunków. Dla ponad 8000 deportowanych był to natomiast przystanek w drodze do Auschwitz i innych obozów: z około 1450 Żydów, którzy tędy przeszli, wróciło tylko około dwudziestu.
Kompleks, przebudowany przez architekta Romana Boico, stał się muzeum w 1975 roku i zachowuje miejsca obozu. Cela śmierci to ta, w której więźniowie czekali na zabicie i spalenie, często w ciągu kilku godzin.
Obok zachowało się siedemnaście cel, w których do sześciu osób czekało na egzekucję całymi dniami lub tygodniami; dwie pierwsze służyły do tortur. Znaleziono tu tysiące dokumentów tożsamości odebranych więźniom i deportowanym.
W czteropiętrowym budynku, w wielkich salach, przebywali Żydzi i więźniowie przeznaczeni do deportacji: mężczyźni i kobiety w każdym wieku, a także dzieci, nawet kilkumiesięczne. Tam, gdzie stał piec, jego miejsce znaczy metalowa płyta, a stela przypomina komin.
Muzeum zajmuje pomieszczenia, które wtedy służyły za kostnicę, i pokazuje przedmioty i dokumenty podarowane przez byłych deportowanych. Sala Krzyży pokazuje wybór rzeczy zrabowanych triesteńskim Żydom, przekazanych przez Gminę Żydowską w Trieście.
Piec uruchomiono 6 kwietnia 1944 roku, by spalić ciała około siedemdziesięciu zakładników rozstrzelanych dzień wcześniej w Villa Opicina. W nocy z 29 na 30 kwietnia 1945 roku uciekający naziści wysadzili go, by zatrzeć dowody; w gruzach znaleziono ludzkie kości i prochy.
Sprawiedliwość przyszła późno. Proces rozpoczął się w Trieście dopiero w 1976 roku, po trzydziestu latach śledztwa, i zaocznie skazał komendanta Josepha Oberhausera. Nigdy nie odbył kary: zmarł na wolności w Monachium w 1979 roku.
Koniecznie zobacz
• Celę śmierci.
• Siedemnaście cel.
• Miejsce pieca krematoryjnego.
• Muzeum.
Czy wiesz, że…?
• Po wojnie Risiera służyła jako ośrodek przyjmowania włoskich uchodźców z exodusu julijsko-dalmatyńskiego.
Kompleks zbudowano w 1898 roku do obróbki ryżu. Po 8 września 1943 roku stał się obozem dla pojmanych włoskich żołnierzy, a od końca października „policyjnym obozem przejściowym” w Strefie Operacyjnej Wybrzeże Adriatyckie, kontrolowanej bezpośrednio przez III Rzeszę.
Więziono, torturowano i zabijano tu włoskich, słoweńskich i chorwackich partyzantów i przeciwników politycznych, a także cywilów schwytanych w obławach: od dwóch do pięciu tysięcy ofiar, według wciąż dyskutowanych szacunków. Dla ponad 8000 deportowanych był to natomiast przystanek w drodze do Auschwitz i innych obozów: z około 1450 Żydów, którzy tędy przeszli, wróciło tylko około dwudziestu.
Kompleks, przebudowany przez architekta Romana Boico, stał się muzeum w 1975 roku i zachowuje miejsca obozu. Cela śmierci to ta, w której więźniowie czekali na zabicie i spalenie, często w ciągu kilku godzin.
Obok zachowało się siedemnaście cel, w których do sześciu osób czekało na egzekucję całymi dniami lub tygodniami; dwie pierwsze służyły do tortur. Znaleziono tu tysiące dokumentów tożsamości odebranych więźniom i deportowanym.
W czteropiętrowym budynku, w wielkich salach, przebywali Żydzi i więźniowie przeznaczeni do deportacji: mężczyźni i kobiety w każdym wieku, a także dzieci, nawet kilkumiesięczne. Tam, gdzie stał piec, jego miejsce znaczy metalowa płyta, a stela przypomina komin.
Muzeum zajmuje pomieszczenia, które wtedy służyły za kostnicę, i pokazuje przedmioty i dokumenty podarowane przez byłych deportowanych. Sala Krzyży pokazuje wybór rzeczy zrabowanych triesteńskim Żydom, przekazanych przez Gminę Żydowską w Trieście.
Piec uruchomiono 6 kwietnia 1944 roku, by spalić ciała około siedemdziesięciu zakładników rozstrzelanych dzień wcześniej w Villa Opicina. W nocy z 29 na 30 kwietnia 1945 roku uciekający naziści wysadzili go, by zatrzeć dowody; w gruzach znaleziono ludzkie kości i prochy.
Sprawiedliwość przyszła późno. Proces rozpoczął się w Trieście dopiero w 1976 roku, po trzydziestu latach śledztwa, i zaocznie skazał komendanta Josepha Oberhausera. Nigdy nie odbył kary: zmarł na wolności w Monachium w 1979 roku.
Koniecznie zobacz
• Celę śmierci.
• Siedemnaście cel.
• Miejsce pieca krematoryjnego.
• Muzeum.
Czy wiesz, że…?
• Po wojnie Risiera służyła jako ośrodek przyjmowania włoskich uchodźców z exodusu julijsko-dalmatyńskiego.